SCHOONEBEEK
Hoe het begon
In 2014 neemt Drents Monument, op aangeven van Heemschut Drenthe, het initiatief om te onderzoeken of de Schoonebeker luchtwachttoren kan worden gered. De Schoonebeker Luchtwachttoren staat op de provinciale monumentenlijst.
Wat er gedaan is
Eerst is er contact gezocht met Steunpunt Erfgoed Drenthe, de gemeente Emmen en vertegenwoordigers van lokale organisaties: Dorpsbelangen Schoonebeek, Historische Vereniging De Spiker en de Culturele Raad van Schoonebeek. Al deze organisaties stonden positief tegenover het plan en zegden hun steun toe.
Drents Monument en Heemschut hebben daarop een werkgroep uit de Schoonebeker samenleving gerekruteerd die het project zou willen trekken. Die werkgroep heeft sinds 2018 een formele status door de oprichting van Stichting Vrienden van de Luchtwachttoren Schoonebeek.
Het doel was om de toren de functie van uitkijktoren te geven. En er werd gedacht aan een permanente expositie over de Koude Oorlog. Daarnaast kan hij een rustpunt in routes voor wandelaars en fietsers zijn.
Hoe het – goed – afliep
Het restauratieplan is in opdracht van Drents Monument door Monumentenadvies Noord opgesteld, die ook de begroting heeft gemaakt die uitkwam op € 400.000,–.
De financiering kwam van de Provincie Drenthe, de Gemeente Emmen, het Cultuurfonds en Stichting Poppen.
Drents Monument was gedurende de restauratie tijdelijk eigenaar van de luchtwachttoren. De restauratie is in 2019 voltooid en toen is het eigenaarschap van de toren overgedragen aan Het Drents Landschap.
Stichting Vrienden Luchtwachttoren Schoonebeek bekommert zich vanaf die tijd om het dagelijks onderhoud en begeleidt rondleidingen en beklimmingen.
Achtergrond Luchtwachttorens
In de 50-er jaren zijn er door het Centrale Bouwbureau der Genie maar liefst 276 luchtwachttorens gebouwd, verspreid over heel Nederland. Deze torens dienden in de Koude Oorlog als waarschuwingssysteem om vijandelijke vliegtuigen uit de Sovjet Unie te detecteren, m.n. vliegtuigen die lager vlogen dan 1500 meter en niet door de radar konden worden waargenomen. Bovenop stonden, zeven dagen per week en 24 uur per dag, in ploegendienst twee mensen met verrekijkers naar het oosten te kijken.
De torens werden ontwikkeld door de NV Raatbouw, in 1950 opgericht door architect M. Zwaagstra en in 23 variaties gebouwd door de NV Schokbeton. Ze bestaan uit geprefabriceerde betonnen raatbouwelementen.
Ongeveer de helft kwam op bestaande gebouwen. De overige kwamen op nieuwe, twaalf meter hoge torens. De torens waren echter nauwelijks klaar, of een nieuwe generatie radarapparatuur kon elk Russisch vliegtuig al van grote afstand zien aankomen. Tot 1964 is de toren in Schoonebeek bemand gebleven.
Toen de torens buiten gebruik raakten, zijn de meeste afgebroken. In 1997 waren er nog 16 torens over, waarvan twee in Drenthe (Echten en Schoonebeek).
